{"id":4967,"date":"2026-09-23T11:23:24","date_gmt":"2026-09-23T09:23:24","guid":{"rendered":"https:\/\/smartsapiens.com\/?p=4967"},"modified":"2026-09-23T11:27:46","modified_gmt":"2026-09-23T09:27:46","slug":"we-zijn-steeds-beter-connected-maar-zijn-we-ook-beter-verbonden","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/we-zijn-steeds-beter-connected-maar-zijn-we-ook-beter-verbonden\/","title":{"rendered":"We zijn steeds beter connected. Maar zijn we ook beter verbonden?"},"content":{"rendered":"

Ik heb met enige regelmaat last van depressieve periodes. Wat ik bij mezelf door de jaren heen heb gemerkt, is dat er \u00e9\u00e9n ding is dat bijna altijd verschil maakt: andere mensen zien. Niet appen, niet bellen en ook niet via een scherm afspreken, maar ergens zitten, samen eten, wandelen, praten en elkaar aankijken. Het vreemde is dat juist op de momenten waarop ik dat waarschijnlijk het hardst nodig heb, de stap om iemand op te zoeken groter wordt. Soms duurt het een paar dagen voordat ik mezelf zover krijg, maar wanneer ik vervolgens twee dagen achter elkaar met mensen afspreek, merk ik meestal al verschil. Mijn wereld wordt letterlijk wat groter doordat er weer andere mensen in verschijnen. Misschien ben ik daarom blijven hangen bij een paar cijfers uit het OECD-rapport Social Connections and Loneliness in OECD Countries, waarin op basis van verschillende internationale databronnen wordt gekeken naar hoe onze sociale verbindingen veranderen: hoe vaak we elkaar ontmoeten, hoeveel contact we op afstand hebben, hoe tevreden we zijn met onze relaties en in welke mate mensen zich eenzaam voelen.<\/p>

We zien elkaar steeds minder vaak fysiek<\/strong>.<\/p>

Wanneer je die cijfers naast elkaar legt, ontstaat geen eenvoudig verhaal waarin de smartphone de boosdoener is en fysiek contact de oplossing. Daarvoor zijn menselijke relaties te complex en daarvoor laten de cijfers te weinig over oorzaak en gevolg zien. Wat ze wel laten zien, zijn een paar ontwikkelingen die tegelijkertijd plaatsvinden. De eerste daarvan begon al lang voordat corona ons dwong afstand van elkaar te houden: we zien elkaar minder vaak fysiek. In 21 Europese OECD-landen gaf in 2006 nog 21% van de mensen aan dagelijks fysiek af te spreken met vrienden. In 2015 was dat 16% en in 2022 nog 12%, een daling van ongeveer 43% in zestien jaar. Bij familieleden buiten het eigen huishouden zie je een vergelijkbare beweging, van 17% dagelijks fysiek contact in 2006 naar 11% in 2022. Onder jongeren is de ontwikkeling nog opvallender: van de 16- tot 24-jarigen ontmoette in 2006 53% dagelijks vrienden in persoon; in 2015 was dat 44% en in 2022 nog 36%. Omdat de daling al ruim voor 2020 was ingezet, kan zij niet simpelweg als een tijdelijk corona-effect worden afgedaan.<\/p>

\"\"<\/figure>

<\/p>

Contact verschuift steeds meer naar op afstand<\/strong><\/p>

Tegelijkertijd verdwijnt sociaal contact natuurlijk niet. De manier waarop we contact onderhouden verandert. Dagelijks contact op afstand met familie steeg in dezelfde groep landen van 23% in 2006 naar 26% in 2015 en 29% in 2022; bij vrienden liep dat van 24% naar 26% en 28%. Wanneer we niet naar dagelijks maar naar minstens wekelijks contact kijken, wordt het verschil tussen beide vormen nog zichtbaarder: in 2022 had 68% minstens wekelijks contact op afstand met vrienden, tegenover 47% die vrienden minstens wekelijks fysiek ontmoette. Bij familie was dat 72% tegenover 45%. Onder contact op afstand vallen onder andere telefoongesprekken, videogesprekken, berichten, e-mail en sociale media. De OECD noemt de groeiende toegankelijkheid van digitale communicatie als een waarschijnlijke gedeeltelijke verklaring, maar dat betekent nadrukkelijk niet dat de data bewijzen dat digitaal contact fysiek contact heeft vervangen. Ze laten zien dat het ene over een langere periode is afgenomen terwijl het andere belangrijker is geworden.<\/p>

\"\"<\/figure>

<\/p>

Ook hoe verbonden we ons voelen, verandert<\/strong>.<\/p>

Er verandert tegelijkertijd iets aan de andere kant van sociale verbinding: niet wat we doen, maar hoe we onze relaties ervaren. Dat beeld is minder rechtlijnig. De OECD schrijft dat face-to-face interactie al meer dan tien jaar afneemt, terwijl zelfgerapporteerde gevoelens van sociale verbondenheid pas recenter tekenen van verslechtering laten zien. Tussen 2018 en 2022 nam bijvoorbeeld het aandeel mensen dat zei zich nooit eenzaam te voelen af van ongeveer 59% naar 51%. Het opmerkelijke is dat die daling niet terugkomt in een vergelijkbare groei van de groep die zich meestal of altijd eenzaam voelt; die bleef vrijwel onveranderd, van 5,7% naar 5,8%. De verschuiving zit vooral in het gebied daartussen: meer mensen geven aan zich een beetje of soms eenzaam te voelen. Ook andere indicatoren van de kwaliteit van sociale relaties zijn recent enigszins verslechterd, al waarschuwt de OECD dat de pandemie onderdeel is van deze meetperiode en dat hieruit geen simpele langetermijntrend of oorzaak kan worden afgeleid.<\/p>

\"\"<\/figure>

Het is verleidelijk om deze ontwikkelingen vervolgens aan elkaar vast te knopen: we zien elkaar minder, communiceren meer via schermen en voelen ons minder verbonden, dus digitaal contact maakt ons eenzamer. Dat is een veel hardere conclusie dan het onderzoek toelaat. De OECD laat juist zien dat frequentie maar een deel van het verhaal vertelt. Mensen kunnen vaak contact hebben en zich toch eenzaam voelen, terwijl een kleiner aantal sterke relaties juist veel steun kan bieden. Hoe goed onze relaties zijn, of we ons door anderen gezien en gesteund voelen en of we iemand hebben op wie we werkelijk kunnen terugvallen, zijn andere dimensies van sociale verbinding. De OECD signaleert bovendien een kleine maar consistente verslechtering in ervaren sociale steun: in 22 Europese OECD-landen steeg het aandeel mensen dat aangaf geen hulp van vrienden of familie te kunnen krijgen wanneer dat nodig was van 6,0% in 2013 naar 6,7% in 2022. In Gallup-data voor alle 38 OECD-landen steeg het aandeel zonder vrienden of familie om op terug te vallen van 8,9% in 2017\u20132019 naar 9,6% in 2022\u20132023.<\/p>

Die nuance maakt de ontwikkeling niet minder relevant. We hebben in enkele decennia een communicatie-infrastructuur gebouwd waarmee vrijwel iedereen op ieder moment bereikbaar kan zijn. Onze smartphones worden sneller, onze schermen scherper, onze databundels groter en onze internetverbindingen beter, terwijl Teams, WhatsApp, Slack, sociale media en inmiddels AI steeds meer kleine contactmomenten kunnen overnemen of effici\u00ebnter kunnen maken. Dat levert ons veel op. Iemand aan de andere kant van de wereld kunnen zien, een familie-app waarin drie generaties contact houden of thuis kunnen werken wanneer dat nodig is, zijn mogelijkheden die er vroeger eenvoudigweg niet waren. De vraag wordt vooral relevant wanneer die vormen van contact niet alleen naast fysieke interactie bestaan, maar steeds meer van de ruimte innemen waarin die interactie vroeger vanzelf ontstond.<\/p>

Op het werk is goed te zien hoe gemakkelijk dat kan gebeuren. Een vraag waarvoor je vroeger naar een collega liep, wordt een Teams-bericht. Een lastig gesprek dat je misschien eerst met een collega had besproken, bereid je voor met AI. De tien minuten tussen twee vergaderingen waarin je vroeger iemand tegenkwam, worden tien minuten waarin je berichten wegwerkt. Tijdens de lunch ligt de telefoon naast het bord en tijdens een vergadering kan iemand fysiek aan tafel zitten en tegelijkertijd met zijn aandacht op drie andere plekken zijn. Geen van die gedragingen is op zichzelf dramatisch, maar bij elkaar veranderen ze wel de omgeving waarin menselijke interactie plaatsvindt. De OECD besteedt daarom een volledig hoofdstuk aan social infrastructure en digitalisering als mogelijke aanjagers van zowel verbinding als ontkoppeling. Digitale technologie kan verbinding gemakkelijker maken en communities mogelijk maken, maar kan ook offline interacties verdringen; over de precieze effecten daarvan bestaan nog belangrijke open vragen.<\/p>

We besteden veel aandacht en geld aan de kwaliteit van onze digitale infrastructuur, terwijl de infrastructuur die ervoor zorgt dat mensen elkaar daadwerkelijk ontmoeten, spreken en aandacht geven veel minder expliciet wordt ontworpen. De OECD gebruikt het begrip social infrastructure voor onder meer ruimtes die interactie stimuleren en verbondenheid kunnen versterken. Voor organisaties vind ik menselijke infrastructuur een bruikbare vertaling van een bredere gedachte: de plekken, gewoontes, afspraken en momenten die ervoor zorgen dat mensen niet alleen technisch met elkaar verbonden zijn, maar elkaar daadwerkelijk ontmoeten. Dat kan zo groot zijn als de inrichting van een kantoor of zo klein als de norm dat tijdens een vergadering de telefoons niet op tafel liggen.<\/p>

Daarmee kom ik ook bij waar SmartSapiens voor mij over gaat. Niet over technologie die slecht is, niet over smartphones weggooien en ook niet over terugverlangen naar een analoge wereld die niet meer bestaat. Het gaat erom dat we bewuster bepalen welke momenten we wel en welke we niet willen digitaliseren. Samen eten zonder ondertussen op een scherm te kijken, naar een collega toelopen in plaats van automatisch het volgende bericht te sturen, een vergadering waarin de mensen die aanwezig zijn ook werkelijk aanwezig zijn, met iemand wandelen, een gesprek voeren zonder telefoon ertussen en iemand aankijken wanneer diegene iets vertelt. Het zijn kleine momenten, maar bij elkaar vormen ze een aanzienlijk deel van onze sociale omgeving.<\/p>

We zullen onze technologie de komende jaren blijven upgraden en met AI zal een nog groter gedeelte van onze communicatie makkelijker, sneller en effici\u00ebnter worden. Dat maakt het des te relevanter om ook te kijken naar wat we n\u00ed\u00e9t willen optimaliseren voor snelheid en gemak. Een gesprek hoeft niet altijd effici\u00ebnter, een lunch hoeft geen productief moment te zijn en niet iedere vraag hoeft via een digitaal kanaal. We zijn steeds beter connected. De vraag is of we even bewust investeren in verbonden blijven.<\/p>

Bronnen:<\/strong><\/p>

OECD (2025), Social Connections and Loneliness in OECD Countries, OECD Publishing, Paris. DOI 10.1787\/6df2d6a0-en.
<\/strong>https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/social-connections-and-loneliness-in-oecd-countries_6df2d6a0-en.html <\/p>

OECD (2025), Trends in social connections: Are people becoming more or less connected?, hoofdstuk 4.
<\/strong>https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/social-connections-and-loneliness-in-oecd-countries_6df2d6a0-en\/full-report\/trends-in-social-connections-are-people-becoming-more-or-less-connected_6e2f6d9a.html<\/p>

OECD (2025), Social connections across OECD countries, hoofdstuk 2.
<\/strong>https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/social-connections-and-loneliness-in-oecd-countries_6df2d6a0-en\/full-report\/social-connections-across-oecd-countries_4e46a241.html<\/p>

OECD (2025), Social infrastructure and digitalisation as drivers of (dis)connection: Implications for measurement and policy, hoofdstuk 5.
<\/strong>https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/social-connections-and-loneliness-in-oecd-countries_6df2d6a0-en\/full-report\/social-infrastructure-and-digitalisation-as-drivers-of-dis-connection-implications-for-measurement-and-policy_dd12ad00.html<\/p>

OECD (2025), An overview of what social connections are, why they matter, and how and for whom they have changed in recent years, hoofdstuk 1.
<\/strong>https:\/\/www.oecd.org\/en\/publications\/social-connections-and-loneliness-in-oecd-countries_6df2d6a0-en\/full-report\/an-overview-of-what-social-connections-are-why-they-matter-and-how-and-for-whom-they-have-changed-in-recent-years_5af93724.html<\/p>

Redactionele noot: de OECD-publicatie is CC BY 4.0, maar de coverfoto is materiaal van een derde partij. De OECD vermeldt expliciet dat de coverafbeelding niet zonder uitdrukkelijke toestemming mag worden gebruikt. Daarom is voor de website een eigen hoofdfoto geschikter.<\/em><\/p>

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We zien elkaar minder vaak fysiek en hebben steeds meer contact op afstand. Tegelijkertijd zeggen minder mensen dat ze zich nooit eenzaam voelen. Wat vertellen nieuwe OECD-cijfers over hoe onze menselijke verbinding verandert?<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":4972,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[59,60],"tags":[],"class_list":["post-4967","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-werkstress-welzijn","category-smartphonegebruik-gedrag"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/smartsapiens.com\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/italie-vakantie-smartsapiens.png","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4967"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4975,"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4967\/revisions\/4975"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/smartsapiens.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}